Güzel Sanatlar Lisesi Müzik Bölümü Sınavı
Yazan: Barış Demirel — müzik prodüktörü ve eğitmen. 2014'ten beri Nişantaşı'daki stüdyosunda birebir müzik prodüksiyon, armoni ve müzik okullarına hazırlık eğitimi veriyor.
Güzel sanatlar lisesi, müzikle ciddi biçimde ilgilenen öğrenciler için erken bir yol ayrımı. Ortaokul sonunda verilen bu karar, öğrencinin sonraki dört yılını ve çoğu zaman üniversite tercihini de belirliyor. Bu yazıyı hem sınava girecek öğrenciler hem de kararın büyük kısmını üstlenen veliler için yazdım.
Sınav neyi ölçüyor?
Güzel sanatlar lisesi müzik bölümü sınavları, adayın müzik yeteneğini ölçer; müzik bilgisini değil. Bu ayrım önemli, çünkü çoğu veli çocuğunun nota bilmediği için hazır olmadığını düşünüyor. Oysa sınavda ölçülen şey büyük ölçüde kulak.
- Ezgi tekrarı: Çalınan kısa bir melodiyi dinleyip söylemek.
- Ritim tekrarı: Vurulan bir ritim kalıbını geri vurmak.
- Tek ses ve çok ses: Duyulan sesi ya da akordaki ses sayısını ayırt etmek.
Enstrüman çalabiliyor olmak avantaj sağlıyor ama çoğu okulda zorunlu değil. Sınav içeriği okuldan okula ve yıldan yıla değişebildiği için, başvuru döneminde okulun kendi duyurusunu okumanız gerekiyor; bu yazı sınavın mantığını anlatır, o duyurunun yerine geçmez.
Ne zaman başlamalı?
En sık sorulan soru bu. Gerçekçi cevap: sınavdan en az bir yıl önce. Kulak eğitimi, sıkıştırılabilen bir çalışma değil; tekrar sayısıyla oturuyor. Üç ayda yapılan yoğun hazırlık, bir yıla yayılmış günlük yirmi dakikanın yerini tutmuyor.
Çocuğunuz daha küçükse acele etmenize gerek yok. Ortaokulun ilk yıllarında bir enstrümana başlamak, sınav hazırlığından çok daha değerli bir temel kuruyor. Sınav hazırlığı o temelin üstüne son yılda ekleniyor.
Velilerin en çok yanıldığı üç nokta
"Yeteneği var mı, yok mu?" Müzik yeteneği doğuştan gelen sabit bir miktar değil. Sınavda ölçülen beceriler — aralık duyma, ritim tutma, ezgi tekrarlama — çalışmayla gelişiyor. Sekiz yaşında "kulağı yok" denen çocukların düzenli çalışmayla sınav kazandığını çok gördüm.
"Enstrümanı olmadan olmaz." Enstrüman faydalı ama sınavın merkezi değil. Enstrümansız gelen ama kulağı çalışılmış bir aday, enstrüman çalan ama işitmesi zayıf adaydan daha iyi sonuç alabiliyor.
"Bu lise onu meslekten uzaklaştırır." Güzel sanatlar lisesi, üniversitede müzik dışına yönelmeyi engellemiyor. Ama ders programı ağırlıklı olarak sanat üzerine kurulu olduğu için, sayısal bir bölüm hedefleyen öğrenci için ek yük anlamına geliyor. Karar verirken bunu konuşun.
Hazırlık planı
Ortaokul öğrencisinin günü zaten dolu. Bu yüzden plan kısa ve düzenli olmak zorunda; uzun seanslar sürdürülemiyor.
- Her gün 15-20 dakika işitme. Aralık tanıma ve ezgi tekrarı.
- Haftada 3-4 gün enstrüman. Varsa; yoksa piyano/klavye üzerinden ses ilişkilerini görmek yeterli.
- Haftada 1 gün ritim. Metronomla, basitten karmaşığa.
- Ayda bir deneme. Telefonla kaydedin; çocuğun kendi kaydını dinlemesi en hızlı öğreten şey.
Solfej tarafını derinleştirmek isterseniz solfej nasıl çalışılır yazısına bakabilirsiniz; oradaki günlük plan lise sınavı için de geçerli.
Sonrasında ne oluyor?
Güzel sanatlar lisesini bitiren öğrenci, üniversitede konservatuvar ve müzik bölümlerine hazır bir temelle giriyor. Lise boyunca alınan solfej, armoni ve enstrüman dersleri, özel yetenek sınavlarında ciddi avantaj sağlıyor.
Üniversite tarafındaki seçenekleri şimdiden görmek isterseniz İTÜ Konservatuvar, İTÜ MİAM ve Yıldız Teknik rehberlerine göz atın.
Hangi enstrümanla girmek avantajlı?
Enstrüman zorunlu olmasa da, çalıyorsanız sınavda gösterebilirsiniz. Burada sık sorulan şey hangi enstrümanın "daha kolay puan getirdiği". Böyle bir sıralama yok; jüri enstrümanın kendisine değil, öğrencinin o enstrümanla kurduğu ilişkiye bakıyor.
Yine de piyanonun bir yan faydası var: ses yüksekliklerini görsel olarak gösterdiği için solfej ve teori çalışmasını kolaylaştırıyor. Başka bir enstrüman çalan öğrencinin bile, hazırlık döneminde piyano başında temel aralıkları çalışması işitmesini hızlandırıyor.
Enstrüman seçiminde asıl ölçüt, çocuğun onu her gün eline almak isteyip istemediği. Sevmediği bir enstrümanla yapılan hazırlık, sınavdan önce bırakılıyor.
Nişantaşı'daki stüdyoda yürüttüğüm müzik okullarına hazırlık çalışmasında lise ve üniversite adaylarıyla ayrı planlar üzerinden ilerliyoruz; ilk derste seviye tespiti yapıp nereden başlanacağını birlikte belirliyoruz.